De kolom van de maand

Gisteren schreef Luuk Koelman een fraaie kolom in de Metro, het gratis treinkrantje. In rake bewoordingen legt hij de zwakte van de democratie en hijgerige politici bloot. Ondanks de hoge moeilijkheidsgraad van de maatschappelijke problemen doet iedere lijsttrekker alsof zijn (haar) partij de wijsheid in pacht heeft en met de beste oplossing zal komen. Hoewel ingewikkelde schaakproblemen tegenwoordig goed met computerprogramma's zijn op te lossen, is dat in de politiek nog ver weg. We hebben alleen de CPB-cijfers om beleid te analyseren. Jammer eigenlijk, want anders hadden we flink kunnen lachen om het holle geblaat van politici, die met veel bombarie hun schijnoplossingen presenteren. Hoe overtuigender je onzin kunt verkopen, hoe beter. Met feitenkennis win je doorgaans geen zetels. Genoeg geblaat, tijd voor de kolom van de maand!

 

De democratie van de grote bek

Afgelopen zaterdag was Mark Rutte op campagne in mijn woonplaats Tilburg. Mensen die hem de hand hadden geschud, waren het er unaniem over eens. Zo’n vrolijke man! Ze raakten er niet over uitgepraat. Mark - ze mochten Mark zeggen - ging graag met hen op de foto en verklapte alvast dat hij écht zichzelf wil blijven. Ja, toen waren ze om. Hun stem gaat naar Mark. Want Mark wil meer welvaart en kansen voor iedereen.

 

Dat is het feest van de democratie. Terwijl de een alle verkiezingsprogramma’s van voor tot achter uitpluist, stemt de ander op Alexander Pechtold omdat hij zo’n lekker kontje heeft. Ik kijk nergens meer van op. Vorige week hield TNS NIPO een representatief onderzoek onder ruim duizend stemgerechtigde Nederlanders. Wat bleek? Nederlanders weten bar weinig over politiek. Vrouwen en jongeren tot 34 jaar spannen de kroon. Van hen weet de helft niet dat de Tweede Kamer wetten kan maken en veranderen. De betekenis van het woord “coalitie” is hen onbekend en de naam Jan Kees de Jager doet geen belletje rinkelen. Ik vermoed omdat onze minister van Financiën niet meedoet aan Sterren Springen.

 

En toch hebben deze mensen stemrecht. Waarom eigenlijk? Op zo’n moment moet ik altijd denken aan wijlen Johan Barendregt, schaakmeester én hoogleraar in de klinische psychologie. We schrijven de jaren zeventig van de vorige eeuw. Barendregt legt in een opiniestuk in de krant uit dat stemmen in een democratie net zo onzinnig is als stemmen over de beste zet in een schaakstelling. Immers, in een democratie heeft iemand die geen paard van een loper kan onderscheiden, een even grote stem als bijvoorbeeld schaakgrootmeester Jan Timman. Dat is toch raar? Geen speld tussen te krijgen. Daarom werden de volgende dag de ramen van Barendregts woning ingegooid.

 

Overigens onderzocht Barendregt ook hoe politici discussiëren. Wie heeft het hoogste woord? Is dat degene met de meeste kennis van zaken of gewoon de persoon met de grootste mond? Hij gebruikte daarvoor een schaakstelling. Proefpersonen - allen politici - mochten met elkaar discussiëren over de beste zet. Barendregt zei daar later over: “Het was ontstellend met wat voor een aplomb en zekerheid de meest absurde zetten geponeerd werden.” Daar denk ik altijd aan, wanneer ik op televisie een verkiezingsdebat zie. Het ongegeneerd uitventen van het eigen gelijk, meer is het niet. We leven in de democratie van de grote bek.
 

Luuk Koelman, 06-09 2012

De kolom van de maand

Laatst las ik een leuke, rake kolom die ik met veel plezier heb gelezen. Dit stukje proza was helaas weggestopt op pagina elf van het gratis treinkrantje De Pers van afgelopen vrijdag, waardoor maar weinig mensen het zullen hebben gelezen. Maar ik wel! Voor de verandering laat ik daarom graag iemand anders aan het woord in deze eenmalige rubriek: de kolom van de maand!

Column: Met z’n allen lekker dom doen

De aarde is aan de ondergang ontsnapt. Een geweldige uitbarsting op de zon stuurde een ongelofelijke tsunami van geladen deeltjes richting de aarde. Deze gruwelijke ‘zonnewind’ stortte zich in de nacht van dinsdag op woensdag op ons kleine planeetje. Zoiets kan vreselijke rampen veroorzaken: elektriciteitscentrales komen onder stroom te staan, satellieten vallen stil, en ga zo maar door. Vreselijk! Helaas gebeurde er niks. Maar het had gekund!

Dat was het wetenschappelijk nieuws van de week. En de enige manier om van zoiets te genieten, is net doen of je dom bent. Dat hebben de heren Pauw en Witteman goed begrepen. Dus nodigden ze dinsdag wetenschapsjournalist Govert Schilling uit, om het allemaal langzaam en rustig uit te komen leggen. Schilling speelde die rol met verve. Hij had een gele bal meegenomen (‘Dit is de zon!’) en een kraaltje (‘Dan is dit de aarde...’) en ook nog een tl-buisje om uit te leggen wat noorderlicht is. De beide heren keken hun ogen uit. Schilling had ook een filmpje meegebracht van de zon, gefilmd in uv-licht. Dan kun je zo prachtig die geweldige uitbarstingen op de zon zien. Een toch heel bekend beeld, maar Paul Witteman vraagt op zo’n moment: ‘Is dat een waterverftekening van een depressieve vrouw?’ Haha! Heel goed, Paul! Je moet vooral niet de indruk wekken dat je er iets van weet, van wetenschap. En tot slot wilden de heren ook weten of die zonnewind verband hield met de Maja’s en de ondergang van de aarde. Einde onderwerp.

Waarom toch?! Vanwaar deze georkestreerde stupiditeit? Blijkbaar kan er in dat programma uitgebreid aandacht worden besteed aan de meest subtiele politieke en economische problemen, en doen de heren er dan alles aan om de indruk te wekken er verstand van te hebben. Maar als het om wetenschap gaat, dan moet het niveau teruggeschroefd naar ergens onder dat van het Jeugdjournaal, en gedragen de heren zich spontaan als randdebielen. Verstand van wetenschap hebben is in Hilversum not cool. Wat verwachten we dan nog van gewone Nederlanders?

Martin Hulspas, 2012.